Wyobraź sobie: spędziłeś 30 godzin w jakiejś grze, powoli eksplorujesz świat, zbierasz przedmioty, cieszysz się fabułą. A potem wchodzisz na YouTube i widzisz, jak ktoś kończy tę samą grę w…  5 minut. Przeskakuje połowę poziomów, dosłownie przelatuje przez ściany i pokonuje finalnego bossa technikami, których nawet twórcy gry nie przewidzieli. Witaj w świecie speedrunningu – gdzie fizyka jest opcjonalna, a kreatywność graczy nie zna granic!

Speedrunning to po prostu ukończenie gry w najkrótszym możliwym czasie. Brzmi prosto? Otóż nie! To połączenie sportowej precyzji, rozwiązywania zagadek i znajdowania kruczków, których nawet programiści nie zauważyli. Gracze wykorzystują wszystko: idealne wyczucie czasu (z dokładnością do 1/60 sekundy!), sprytne triki, a przede wszystkim błędy w grze zwane glitchami – dzięki nim można przechodzić przez ściany, poruszać się z niesamowitą prędkością czy nawet natychmiast teleportować się do końca gry.

Fenomen speedrunningu rozrósł się do globalnych rozmiarów. Speedrun.com to centralna baza z rankingami dla ponad 50 000 gier. Maratony Games Done Quick (GDQ) od 2010 roku zebrały ponad 60 milionów dolarów na cele charytatywne, przyciągając miliony widzów na Twitchu. W 2025 roku to już prawdziwy fenomen: sztuczna inteligencja pomaga znajdować nowe trasy, nowe gry rodzą absurdalne strategie, a w Polsce mamy swoich mistrzów – gracze jak Knau i danyuszek dominują w rankingach Minecrafta!

W tym artykule zabiorę cię w podróż po świecie speedrunningu – od jego początków po najbardziej szalone przykłady. Dowiesz się o grach kończonych w MNIEJ NIŻ 10 SEKUND(naprawdę!), o komputerowo wspomaganych rekordach pokazujących nadludzką precyzję, oraz o skandalach, które wstrząsnęły społecznością. Nie musisz być ekspertem – wszystko wyjaśnię krok po kroku.

Gotowy? Ruszamy!

Geneza speedrunningu – Jak to się wszystko zaczęło

Historia zaczyna się w 1993 roku, kiedy na rynek trafił legendarny Doom od id Software. Gracze szybko odkryli, że gra potrafi nagrywać „demo” – automatyczne powtórki rozgrywki. I pomyśleli: „A co, gdyby zmierzyć się, kto przejdzie poziom szybciej?” Tak narodziła się pierwsza rywalizacja na czas.

W 1994 powstała compet-n.org – pierwsza oficjalna strona z rekordami dla Dooma, Doom II i Quake. Dzięki systemowi demo można było zweryfikować każdy rekord – nikt nie mógł oszukiwać. To był fundament całego ruchu.

Lata 90. to prawdziwy rozkwit. W 1996  roku Nolan „Radix” Aviza założył Speed Demos Archive (SDA) – archiwum rekordów dla wielu różnych gier. W tym samym roku Nintendo wypuściło Super Mario 64, które stało się ikoną speedrunningu. Gracze odkryli absurdalne glitche: Mario mógł skakać wstecz, nabierać nieskończonej prędkości i przechodzić przez zamknięte drzwi jak duch! Nazywa się to Backwards Long Jump (BLJ) i do dziś jest legendarne.

Na początku XXI wieku pojawił się YouTube (2005) – nagle każdy mógł zobaczyć, jak ktoś przechodzi Half-Life w pół godziny zamiast 12 godzin. Potem przyszedł Twitch (2011) i wszystko eksplodowało – transmisje na żywo, interakcja z widzami, emocje w czasie rzeczywistym.

Przełomem były charytatywne maratony AGDQ (Awesome Games Done Quick) startujące w 2010 roku – tydzień non-stop speedrunów z licytacjami na cele dobroczynne. Miliony widzów, miliony dolarów dla organizacji takich jak Doctors Without Borders. Speedrunning stał się globalnym fenomenem.

A co z Polską? Nasza scena wystartowała głównie dzięki Minecraftowi  (od 2011). Polski gracz Knau  pobijał rekordy w kategoriach bez glitchy, gdzie potrzebne są czyste umiejętności, a dziś polscy speedrunnerzy regularnie pojawiają się w top 50 światowych rankingów!

Jak to działa? – Podstawy speedrunningu

Brzmi skomplikowanie? Wyjaśnijmy podstawy!

Główny cel jest prosty: ukończ grę (lub jej część) w najkrótszym możliwym czasie. Ale jest wiele sposobów, żeby to zrobić:

Kategorie speedrunów 

• Any%: Dojdź do końca gry najszybciej jak potrafisz. Możesz używać glitchy, przeskakiwać poziomy – wszystko jest dozwolone. To najszybsza kategoria, często kończy się z pominięciem większości gry.
• 100%: Zdobądź absolutnie WSZYSTKO – każdy przedmiot, każdą mapę, każdy sekret. To test precyzji i cierpliwości. Trwa znacznie dłużej, ale wymaga perfekcji.
• Glitchless: Graj „uczciwie” – bez wykorzystywania błędów w grze. Tylko czyste umiejętności i znajomość gry.
• Inne specjalne: All Dungeons (przejdź wszystkie lochy), No Damage (bez otrzymania obrażeń), Low% (ukończ grę z minimalnym progresem) i setki innych wariantów dla perfekcjonistów.

Jak mierzony jest czas?

• RTA (Real Time Attack): Czas od startu do końca, łącznie z ekranami ładowania. To standard dla konsol.
• IGT (In-Game Time): Czas mierzony przez samą grę (bez ekranów ładowania). Lepsze dla PC, gdzie szybkość dysku może zmieniać czas ładowania.

Czego używają speedrunnerzy?

• LiveSplit: Darmowy program, który mierzy czas i automatycznie dzieli go na segmenty (każdy poziom osobno).
• OBS: Program do nagrywania/streamowania wideo – każdy rekord musi mieć dowód wideo.
• Praktyka, praktyka, praktyka Tysiące godzin treningu, żeby nauczyć się każdego triku.

Jak weryfikowane są rekordy?

Moderatorzy na speedrun.com sprawdzają każde nagranie – czy czas się zgadza, czy wideo nie jest edytowane, czy da się powtórzyć ten sam wynik. To poważna sprawa – oszuści są wykrywani i banowani!

Tool-Assisted Speedruns (TAS) – Gdy ludzie (już) nie wystarczają

TAS to specjalna kategoria – nie jest to „prawdziwy” speedrun, ale coś znacznie bardziej fascynującego. To wizja osiągnięcia „perfekcji”.

Wyobraź sobie, że możesz cofnąć czas w grze tysiące razy, spowolnić wszystko do 1% normalnej prędkości i zaplanować każdy ruch z dokładnością do pojedynczego piksela. To właśnie TAS – Tool-Assisted Speedrun.

Jak to działa?

Zamiast grać w czasie rzeczywistym, twórca TAS-a używa specjalnego emulatora (programu naśladującego konsolę) i edytuje grę „klatka po klatce”. W większości gier to 60 klatek na sekundę – czyli ma kontrolę nad każdą 1/60 sekundy!

Narzędzia, których się używa:

• Save states: Możesz zapisać stan gry w dowolnym momencie i wrócić do niego, jeśli coś poszło nie tak.
• Slowdown: Spowolnij grę do 10%, 5%, nawet 1% prędkości, żeby zaplanować idealny ruch.
• Rewind: Cofnij 1000 klatek (16 sekund) i popraw jeden błąd.
• Kontrola losowości: W grach, gdzie przeciwnicy wykonują losowe ruchy, możesz „resetować” losowość, aż dostaniesz idealny scenariusz.

Tworzenie jednego TAS-a może zająć miesiące albo nawet lata. Celem nie jest tylko prędkość, ale także rozrywka, efektowne glitche, pokazanie rzeczy, których nikt wcześniej nie widział.

Przykłady absolutnej perfekcji TAS:

Super Mario Bros. (NES)**: TAS Any% **~4:54**

Zaledwie 0.37 sekundy wolniej niż najlepszy rekord świata graczy! Idealne skoki, przyspieszenia z dokładnością co do piksela.

Super Mario 64  TAS 120 gwiazd (kompletne przejście) w ~1:20

Mario lata między alternatywnymi wersjami światów, używając absurdalnych glitchy.

TAS inspiruje prawdziwych graczy – widzą „niemożliwe” strategie i próbują je powtórzyć. Czasem po latach prób… im się udaje!

Speedruny z glitchami (Any%) – Gdy gra kończy się w kilka minut

Any% to najbardziej szalona kategoria speedrunningu. Zasada jest prosta: dojdź do końca gry najszybciej jak potrafisz, używając wszystkiego, co masz. I przez „wszystko” mam na myśli głównie glitche – błędy w programowaniu gry, które pozwalają robić rzeczy niemożliwe w normalnej rozgrywce.

Przeskakiwanie poziomów? Tak. Przechodzenie przez ściany? Tak. Teleportacja? Jasne! Czasem da się pominąć 99% gry i przejść prosto do finałowego bossa. Zobaczmy najlepsze przykłady:

The Legend of Zelda: Ocarina of Time 

Jak to możliwe? Zamiast normalnie przechodzić przez całą grę, gracze odkryli sposób, żeby dziecko Link pokonał Ganona (finalnego bossa) bez większości przedmiotów, bez dorastania do dorosłego Linka, bez przechodzenia 90% lochów!

Kluczowe triki:

• Wrong Warp (błędny teleport): Glitch pozwalający teleportować się prosto do lochu Ganona.
• Ganon Cutscene Skip: Pomijanie przerywników filmowych.
• Bottle Adventure: Manipulacja przedmiotami w ekwipunku, która oszukuje grę.

Rezultat? Ganon pada od dziecka z patykiem. Nintendo na pewno tego nie planowało!

Super Mario Bros.

To 8 światów po kilka poziomów każdy! Speedrunnerzy muszą wykonywać doskonałe skoki z dokładnością do 1/60 sekundy. Jeden błąd = stracone pół sekundy = koniec rekordu.

Kluczowe triki: skakanie po pancerzach żółwi w idealnym momencie, przeskakiwanie przez bloki, wykorzystywanie tajnych skrótów.

 Super Mario 64 

Najbardziej słynny glitch to Backwards Long Jump (BLJ): Mario skacze wstecz wielokrotnie w tym samym miejscu, co buduje jego prędkość do absurdalnych wartości. Potem… po prostu przelatuje przez zamknięte drzwi i ląduje w zupełnie innych częściach zamku!

Jest też coś zwanego „Parallel Universes” – alternatywne wersje poziomów, gdzie fizyka gry działa dziwnie. Mario może latać między nimi i zbierać gwiazdy w niemożliwych miejscach.

Inne absurdalne przykłady

• Pokémon Red: Glitch pozwalający pokonać Ligę Pokémonów z poziomem 1 w około 3 godziny.
• Half-Life: Zamiast 12 godzin kampanii – 29 minut dzięki „bunnyhopping” (technika skoków zwiększająca prędkość) i przechodzeniu przez ściany.

Długie gry kończone w kilka godzin

Niektóre gry są OGROMNE. Twórcy spędzają lata na projektowaniu światów, misji, postaci. A speedrunnerzy przechodzą je w czas jednego filmu w kinie. Oto najlepsze przykłady:

Yakuza 0 – 60 godzin historii w 4,5 godziny

Normalnie: 30-60 godzin gry – gangsterska drama, walki, poboczne misje, karaoke…
Rekord świata Any%: ~4:26

Jak?! Speedrunnerzy odkryli sposoby na pomijanie całych rozdziałów gry, super szybkie levelowanie postaci i przeskakiwanie przerywników. Kiryu nie ma czasu na karaoke, musi bić rekordy!

Two Worlds II – RPG w 54 minuty

Normalnie**: ~40 godzin open-world RPG.
Rekord świata Any%: 53:39

Jak? Istnieje glitch pozwalający dostać się do areny finałowego bossa… od samego początku gry. Speedrunner grinduje poziomy przez godzinę, idzie prosto do bossa i go pokonuje. Cała reszta gry? Nieważna!

Far Cry 4 – Najdziwniejszy speedrun ever

Normalnie: 20-40 godzin open-world FPS w Himalajach.
Rekord świata (standardowy koniec): ~15 minut

Jak? To będzie brzmiało absurdalnie: Na początku gry główny czarny charakter, Pagan Min, zaprasza cię na obiad. Mówi: „Zaczekaj tu, zaraz wrócę”. Normalnie uciekasz i zaczyna się gra.

Ale co jeśli… po prostu zaczekasz? Jeśli siedzisz spokojnie przez 15 minut, Pagan wraca, zabiera cię w miejsce, gdzie chciałeś pojść i… gra się kończy. Tak, dosłownie możesz zrobić speedrun Far Cry 4, nie strzelając ani razu. Po prostu oglądasz Netflix przez 15 minut!

Wiedźmin 3 – 100+ godzin w 4 godziny

Normalnie: Ponad 100 godzin z dodatkami – jedna z największych gier RPG.
Rekord świata Any%: ~4 godziny

Jak? Zaawansowane glitche zwane ACE (Arbitrary Code Execution – wstrzykiwanie własnego kodu) pozwalają przeskakiwać większość questów. Geralt teleportuje się między lokacjami i kończy grę w ułamku normalnego czasu.

Assassin’s Creed Odyssey – 80 godzin w 20 minut

Normalnie: ~80 godzin eksploracji starożytnej Grecji.
Rekord świata Any%: ~20 minut

Jak? Glitch duplikacji questów + warp glitch = pominięcie całej mapy. To już nawet nie jest gra, to teleportacja!

Gry kończone w MNIEJ NIŻ 10 SEKUND – Absolutne szaleństwo!

Myślisz, że 4 minuty to szybko? Przygotuj się na coś jeszcze bardziej absurdalnego. Niektóre gry można ukończyć, zanim zdążysz mrugnąć. Oto najbardziej szalone przykłady:

 Clue/Cluedo (Genesis) –poniżej sekundy !

Rekord świata: poniżej sekundy

Jak?! Clue to gra detektywistyczna – musisz zgadnąć, kto zabił, czym i gdzie. Problem? Gra losuje odpowiedź na początku z talii kart.

Speedrunner resetuje grę setki, czasem tysiące razy, aż trafią się trzy pierwsze karty w talii jako poprawna odpowiedź. Wtedy po prostu wybiera je od razu i… wygrywa. W czasie poniżej sekundy. To nie jest umiejętność, to loteria RNG, ale liczy się!

Barnstorming (Atari 2600) – 33 sekundy

Rekord świata: 33 sekundy

Gra jest z założenia krótka – steruj samolocikiem, przelatuj przez stodoły. Ale speedrunnerzy optymalizują każdy zwrot, każde przyspieszenie. Margines błędu? 0.1 sekundy. Jedna pomyłka = koniec rekordu.

Desert Bus – 1 sekunda (kategoria „Crash”)

Normalnie: Desert Bus to legendarnie nudna gra – musisz prowadzić autobus przez pustynię 8 godzin w czasie rzeczywistym. Nie możesz pauzować, autobus stale skręca w lewo, musisz trzymać kierownicę.

Rekord świata Any% (Crash Skip): 1 sekunda

Jak? Glitch w pierwszej klatce gry – specjalna kombinacja przycisków na padzie powoduje błąd i gra się zamyka. Technicznie „ukończona”? Społeczność jest podzielona, ale kategoria istnieje!

Kaizo Mario World – 0 sekund (TAS z ACE)

TAS Any% z Arbitrary Code Execution: 0 sekund

To już szczyt absurdu. Przez manipulację pamięcią RAM w pierwszej klatce gry, twórca TAS-a wstrzykuje własny kod, który wywołuje napisy końcowe. Mario nawet nie zdąży się ruszyć – i już napisy końcowe lecą.

Pony Island – 8 sekund

Rekord świata Any%: ~8 sekund

Pony Island to meta-gra o grze, która próbuje cię oszukać. Ale speedrunnerzy odkryli exploit w menu startowym pozwalający pominąć całą grę. Twórca powiedział: „To bug, ale jest zabawny, więc go zostawiam”.

 Shower With Your Dad Simulator – 0.73 sekundy

Rekord świata: 0.73 sekundy

Tak, to prawdziwa gra (dziwna, ale prawdziwa). Celem jest znalezienie taty w natłoku innych ojców i wskoczenie z nim pod prysznic. Speedrunner robi to błyskawicznie. Gra kończy się natychmiast.

Wii Sports – Bowling Strike – ~3 sekundy na rzut

Możesz zrobić perfect game (300 punktów, same strike’i) w około minutę, jeśli każdy rzut jest idealny. Pojedynczy rzut?  3-5 sekund z frame-perfect timing. To wymaga niesamowitej precyzji!

Speedruny 100% – Kiedy trzeba zdobyć WSZYSTKO

100% to kompletne przeciwieństwo Any%. Tutaj nie możesz pominąć nic – musisz zebrać każdy przedmiot, odblokować  każdą mapę, znaleźć każdy sekret. To prawdziwy test cierpliwości, pamięci i precyzji.

Normalni gracze robią to przez tygodnie. Speedrunnerzy? Robią to w kilka godzin z chirurgiczną dokładnością.

Banjo-Kazooie – 100%

Normalnie: ~12 godzin zbierania puzzli (jiggies), nut, jinjos…
Rekord świata 100%: 2:07:32

To gra 3D platformowa z mnóstwem collectibles. Speedrunnerzy muszą pamiętać lokalizację każdego przedmiotu i optymalną trasę przejścia. Jeden błąd, jedno pominięcie = trzeba wracać, co traci minuty.

Donkey Kong 64 – 101%

Normalnie: ~20 godzin Gra zawiera najbardziej upierdliwe znajdźki na N64.
Rekord świata 101%: 5:10:47

5 godzin na zebranie wszystkiego w tej grze to nie lada osiągnięcie! DK64 ma:
– 201 bananów złotych
– 40 banana medals
– 20 boss keys
– 8 różnych małp do przełączania
– Dziesiątki mini-gier

Speedrunnerzy używają „phasewalk” (przechodzenie przez ściany) i „tag anywhere” (zmiana postaci wszędzie), ale to wciąż 5 godzin nieprzerwanej koncentracji!

The Legend of Zelda: Ocarina of Time – 100%

Normalnie: ~40 godzin dla kompletysty.
Rekord świata 100%: 3:51:34

Wszystkie Gold Skulltulas (100 pająków ukrytych po całym świecie), wszystkie przedmioty, wszystkie lochy. To wymaga doskonałej pamięci, znajomości każdej lokacji i wykonania wszystkiego w chaosie glitchy i szybkich ruchów.

Speedrunnerzy często robią „multitasking” – walczą z przeciwnikami i zbierają przedmioty jednocześnie, żeby nie tracić ani sekundy.

Oszuści i skandale – Mroczna strona speedrunningu

Niestety, jak w każdej konkurencji, pojawiają się ludzie próbujący oszukiwać. W speedrunningu jest to szczególnie przykre, bo społeczność opiera się na zaufaniu i szacunku dla osiągnięć innych.

Jak ludzie oszukują?

• Cheat Engine Program przyspieszający grę – zamiast grać normalnie, wszystko działa szybciej.
• Zmodowane gry (modded ROMs): Gra z łatwiejszymi mechanikami, słabszymi przeciwnikami.
• Edycja wideo: Wycinanie fragmentów, gdzie gracz popełnił błędy, dodawanie fałszywego timera.
• Boty i skrypty: Programy grające zamiast człowieka lub kontrolujące losowość.

Na szczęście moderatorzy na speedrun.com są bardzo dobrzy w wykrywaniu oszustów. Analizują każdą klatkę wideo, sprawdzają synchronizację dźwięku, porównują z innymi runami.

Największe skandale w historii:

 Dream – Minecraft (2020-2021)

To był największy skandal w historii speedrunningu Dream, popularny youtuber z 30+ milionami subskrybentów, złożył kilka rekordów świata w Minecrafcie (kategoria 1.16 Any% Random Seed Glitchless).

Problem? Jego szczęście było…zbyt przewidywalne. W Minecrafcie potrzebujesz losowych dropów od Piglinów (ender pearls) i idealnych spawn punktów (beds w Netherze). Statystyka Dreama była niemożliwie dobra.

Karl Jobst (youtuber i analityk speedrunów) przeprowadził szczegółową analizę matematyczną i wyszło, że szansa na takie szczęście Dreama to 1 na 7.5 TRYLIONA. Niemożliwe bez modyfikacji kodu gry.

Ostatecznie Dream przyznał się (po miesiącach zaprzeczeń), że „przypadkowo” miał włączony mod zmieniający RNG. Stracił wszystkie rekordy. Drama rozdarła społeczność na pół.

Jadiwi – Pokémon Red (2024)

Jadiwi zgłosił rekord świata, który był… zbyt doskonały. Kontrola losowości (RNG manipulation) była perfekcyjna – matematycznie niemożliwa do osiągnięcia przez człowieka.

Dochodzenie moderatorów wykazało, że używał emulatora z funkcją „save states” (zapisywania stanu gry i wracania), co jest zakazane w prawdziwych speedrunach. Permanentny ban.

Illucia – Super Mario 64 (2020)

Illucia zgłosił rekord w SM64, ale moderatorzy zauważyli niespójności w wideo – dźwięk się nie zgadzał z obrazem w niektórych momentach. Po dokładnej analizie okazało się, że wycinał fragmenty, gdzie popełnił błędy, i sklejał wideo.

Ban + publiczne zawstydzenie w społeczności.

Diablo (2024-2025)

DwangoAC, badacz bezpieczeństwa i hacker, postanowił sprawdzić, jak daleko można zajść z oszustwem. Używając miliardów symulacji komputerowych i kontroli RNG, obalił  15-letni rekord w Diabolo.

To nie było możliwe do wykonania przez człowieka – używał farmy komputerów. Ujawnił to publicznie, żeby pokazać słabości w systemie weryfikacji. Społeczność była podzielona: geniusz czy oszust? Ostatecznie uznano to za pouczający eksperyment.

Konsekwencje oszustw:

•  Permanentne bany z leaderboardów
•  Utrata reputacji w społeczności
•  Nowe narzędzia anty-cheat: Moderatorzy rozwijają coraz lepsze metody wykrywania oszustw
•  Drama w internecie: Reddit i Twitch eksplodują, ludzie się kłócą

Społeczność speedrunningowa jest jednak odporna – oszuści są wykrywani i usuwani, a prawdziwi mistrzowie nadal inspirują miliony.

Przyszłość speedrunningu – Co nas czeka?

Speedrunning ciągle ewoluuje. Oto, co dzieje się w 2025 i co możemy spodziewać się w przyszłości:

Sztuczna inteligencja i optymalizacja

AI już teraz pomaga speedrunnerom znajdować nowe trasy i strategie. Komputery mogą symulować miliony różnych ścieżek i znaleźć najszybszą. Ludzie potem próbują je powtórzyć.

Speedruny VR i AR 

Gry w wirtualnej rzeczywistości jak Half-Life: Alyx czy Beat Saber tworzą zupełnie nowy wymiar speedrunningu. Zamiast naciskać przyciski, musisz fizycznie się ruszać z niesamowitą precyzją!

Nowe gry, nowe glitche

Każda nowa gra to potencjalne nowe exploity. Silnik Unreal Engine 5 (UE5) jest używany w coraz większej liczbie gier, a speedrunnerzy już znajdują w nim słabości.

Na zakończenie.

Speedrunning to fascynująca dyscyplina, w której gracze dążą do ukończenia gier w jak najkrótszym czasie, wykorzystując perfekcyjne wykonanie ruchów, optymalne trasy i przede wszystkim glitche – błędy programistyczne umożliwiające clipping przez ściany, nieskończone przyspieszenia czy Arbitrary Code Execution (ACE).

A wśród czytelników mamy tu jakichś speedrunnerów? Pochwalcie się swoimi rekordami!