Cannibal Holocaust (1980)

„Cannibal Holocaust” (1980) to dziecko Ruggero Deodato, włoskiego reżysera, który najwyraźniej uznał, że kino exploitation potrzebuje nowego poziomu eskalacji. Film powstał w epoce, gdy włoscy twórcy, tacy jak Lucio Fulci czy Dario Argento, ścigali się na to, kto bardziej zszokuje publikę. Ale Deodato poszedł all-in. Wziął inspirację z popularnych w latach 70. „mondo movies” – pseudodokumentalnych filmów, które pokazywały egzotyczne kultury, często z naciskiem na brutalność i szok (patrz: „Mondo Cane”). Tyle że Deodato nie chciał robić kolejnego „patrzcie, jakie dziwne rzeczy robią w dżungli”. On chciał, żeby ludzie zwymiotowali w kinie i zaczęli kwestionować swoje istnienie.

Pomysł był prosty: pokazać, jak „cywilizowani” ludzie są gorsi od tych, których nazywają „dzikusami”. Brzmi jak coś z morałem, prawda? No to się zdziwisz, bo film szybko zapomina o tej fasadzie i tapla się w przemocy jak świnia w błocie.

Fabuła, czyli jak zgubić moralność w dżungli

Film zaczyna się jak klasyczny found footage (tak, to jeden z pionierów tego gatunku, na długo przed „Blair Witch Project”). Czterech młodych dokumentalistów – Alan, Faye, Jack i Mark – wyrusza do amazońskiej dżungli, żeby nagrać materiał o plemionach kanibali. Oczywiście znikają, bo kto by nie zniknął, idąc z kamerą w miejsce, gdzie ludzie jedzą ludzi. Wysłany po nich profesor Monroe odnajduje ich taśmy, a reszta filmu to w dużej mierze odtwarzanie tego, co na nich jest.

I tu robi się, kurwa, nieprzyjemnie. Okazuje się, że nasi „bohaterowie” to nie jacyś niewinni hipisi z kamerą, tylko banda sadystycznych psychopatów. Gwałcą miejscowe kobiety, mordują, podpalają wioski, a wszystko to nagrywają z uśmiechem, jakby kręcili vlog na TikToka. Ich działania prowokują plemiona do zemsty, co prowadzi do serii coraz bardziej makabrycznych scen. Najsłynniejsza z nich? Kobieta nabita na pal, co wygląda tak realistycznie, że do dziś ludzie zastanawiają się, jak to nakręcili (spokojnie, to „tylko” sprytna iluzja filmowa, ale o tym później).

Druga część filmu to odkrywanie, co się stało z dokumentalistami, a finał… no, powiedzmy, że kanibale nie są fanami gości, którzy przychodzą z kamerą i robią im piekło na podwórku. Jest krwawo, jest brutalnie, a puenta? Brak. Film kończy się pytaniem: „Kto tu naprawdę jest dzikusem?”, ale to bardziej tani chwyt niż głęboka refleksja.

Realizm, który wpędził reżysera w kłopoty

To, co sprawia, że „Cannibal Holocaust” jest tak niesławny, to jego hiperrealizm. Deodato chciał, żeby widzowie czuli, że oglądają prawdziwe nagrania. Użył ziarnistej taśmy 16 mm, amatorskiej stylistyki i aktorów, którzy wyglądali, jakby naprawdę byli w dżungli. Efekt? Ludzie uwierzyli, że to snuff film – prawdziwe nagrania morderstw. Plotki mówiły, że aktorzy zginęli na planie, a Deodato miał proces, w którym musiał udowodnić, że nikt nie umarł. Serio, pokazywał aktorów żywych w telewizji, żeby się wybronić.

Ale nie wszystko było fejkiem. Największa kontrowersja? Prawdziwe zabijanie zwierząt. W filmie widzimy, jak żółw, wąż, pająk i świnia są brutalnie zabijane na ekranie. Scena z żółwiem, gdzie zwierzę jest rozcinane żywcem, to moment, w którym wielu widzów mówi „dość”. Deodato tłumaczył się, że to miało pokazać „autentyczność” dżungli, ale większość ludzi widzi w tym po prostu sadyzm. To jeden z powodów, dla których film jest zakazany w wielu krajach do dziś.

Muzyka, czyli Enya w rzeźni

Warto wspomnieć o muzyce, i tu jest kolejny mindfuck. Ścieżkę dźwiękową napisał Riz Ortolani, który stworzył coś, co można opisać jako psychodeliczną mieszankę delikatnych, niemal romantycznych melodii z syntezatorowymi brzmieniami. W jednej scenie masz rzeź, krew i flaki, a w tle leci melodia, która pasowałaby do kolacji przy świecach. To celowy zabieg – kontrast między piękną muzyką a makabrą na ekranie ma wytrącić widza z równowagi. I, kurwa, działa. Czujesz się, jakby ktoś jednocześnie głaskał cię po głowie i wbijał nóż w brzuch.

Dlaczego to w ogóle jest „klasyk”?

No i tu dochodzimy do pytania: dlaczego „Cannibal Holocaust” ma status legendy, mimo że to film, który wielu ludzi uważa za moralne dno? Po pierwsze, był przełomowy. To jeden z pierwszych found footage, który wpłynął na takie filmy jak „Blair Witch Project” czy „Rec”. Po drugie, poruszył temat, który wciąż jest aktualny: jak media manipulują rzeczywistością. Dokumentaliści w filmie robią wszystko dla sensacji, nawet kosztem ludzkiego życia – brzmi jak coś, co widzimy dziś w clickbaitowych nagłówkach czy na YouTube.

Ale nie oszukujmy się: większość ludzi ogląda to dla szoku. Film jest jak wypadek samochodowy – nie możesz oderwać wzroku, choć wiesz, że to obrzydliwe. Deodato wiedział, co robi. Wsadził kamerę w najgorsze aspekty człowieczeństwa i powiedział: „Patrzcie, to my”. I choć chciał, żeby to było krytyką cywilizacji, wyszło mu coś, co bardziej przypomina nihilistyczną orgię przemocy niż głęboki komentarz społeczny.

Czy warto to oglądać?

To nie jest zwykły film. To test na wytrzymałość. Jeśli masz słaby żołądek albo nie lubisz widoku cierpienia (zwłaszcza zwierząt), trzymaj się z daleka. Jeśli jednak chcesz zobaczyć, jak daleko może posunąć się kino, i jesteś gotów na 90 minut dyskomfortu, to „Cannibal Holocaust” dostarczy. Ale nie oczekuj, że wyjdziesz z tego z poczuciem, że czegoś się nauczyłeś. To bardziej jak przeżycie traumy niż seans filmowy.

Ciekawostki na deser

• Proces sądowy: Deodato miał nie tylko kłopoty za podejrzenie o snuff film. W niektórych krajach film był zakazany przez dekady, a w innych wciąż jest (np. w Islandii).
• Aktorzy: Ekipa aktorska podpisała kontrakt, w którym zgodzili się „zniknąć” na rok po premierze, żeby podsycić plotki o autentyczności filmu. Sprytne, ale popierdolone.
• Wpływ na popkulturę: Film zainspirował nie tylko found footage, ale też gry wideo (np. „Outlast”) i inne horrory o „dzikich” settingach.
• Reżyser o filmie: Deodato później przyznał, że żałuje niektórych scen, zwłaszcza zabijania zwierząt, ale wciąż broni filmu jako „eksperymentu”.

Podsumowanie

„Cannibal Holocaust” to kino, które jednocześnie fascynuje i odpycha. To jak spojrzeć w otchłań i zobaczyć, że otchłań robi ci fucka. Jest legendą nie dlatego, że jest „dobrym” filmem – bo nie jest, w klasycznym sensie. Jest legendą, bo przesunął granice tego, co można pokazać na ekranie, i zmusił ludzi do rozmowy o przemocy, mediach i moralności. Ale, kurwa, za jaką cenę? Jeśli zdecydujesz się to obejrzeć, przygotuj się na jazdę bez trzymanki – i weź wiadro na wszelki wypadek