Są gry, a potem jest DOOM. W grudniu 1993 roku garstka długowłosych programistów w T-shirtach, żywiących się pizzą i colą, wypuściła coś, co nie tyle podbiło rynek, co go zaorało, zaminowało i postawiło na nim nowy pomnik. DOOM nie był pierwszym FPS-em (ukłon w stronę Wolfensteina 3D), ale to on zdefiniował gatunek, wynalazł deathmatch, narodził modding na masową skalę i do dziś, ponad trzy dekady później, odpala się na lodówkach, traktorach i testach ciążowych. Większość ludzi zna go z okładki albo z mema „it runs DOOM”. Ale za tym piekielnym klasykiem kryje się stos historii tak absurdalnych, że brzmią jak zmyślone. Oto dziesięć z nich — i obiecuję, że przy co najmniej połowie powiesz pod nosem: „Serio?!”.
Spis treści
Nazwa wzięła się z… Toma Cruise’a i kija bilardowego
Zanim DOOM stał się synonimem rozdzierania demonów na strzępy, był po prostu efektowną nazwą wymyśloną przez Johna Carmacka — głównego programistę id Software. Inspiracją okazał się film „Kolor pieniędzy” (1986) z Tomem Cruise’em. W jednej ze scen bohater Cruise’a, niesie futerał na kij bilardowy, a zapytany, co w nim ma, odpowiada krótko i z uśmiechem drapieżnika: „Doom”. Carmack uznał to za idealne słowo na grę, która miała sprowadzić na pecetowy świat dosłowną zagładę dla konkurencji. To piękna ironia: tytuł najbardziej brutalnej gry epoki narodził się przy stole bilardowym w hollywoodzkim dramacie. Carmack rzekomo zapowiadał wtedy współpracownikom, jaki wpływ ich gra wywrze na branżę — i jak się okazało, ani trochę nie przesadzał. Nazwa krótka, mocna, zapadająca w pamięć. Marketingowy strzał w dziesiątkę, zanim ktokolwiek pomyślał o marketingu.
„Trójwymiar” DOOM-a to genialne oszustwo
Wszyscy pamiętają DOOM-a jako pierwszą grę 3D, w której biegało się po korytarzach pełnych demonów. Problem w tym, że to nie był prawdziwy 3D. Silnik Carmacka to słynne „2,5D”: świat był de facto płaską mapą rozciągniętą w pionie, a wszystkie potwory i przedmioty były dwuwymiarowymi sprite’ami, które zawsze obracały się przodem do gracza. Nie dało się patrzeć w górę ani w dół, nie istniało pomieszczenie nad pomieszczeniem, a podłogi i sufity nie mogły się nakładać. Carmack osiągnął piorunującą płynność dzięki technice tzw. drzew BSP (Binary Space Partitioning), zapożyczonej z akademickich prac naukowych i sprytnie zaadaptowanej do gry. Efekt? Na sprzęcie, który dziś nie poradziłby sobie z otwarciem przeglądarki, DOOM śmigał jak burza. To był majstersztyk inżynierii: iluzja głębi tak przekonująca, że gracze przez lata byli pewni, że biegają w pełnym trójwymiarze.
Skoro nie ma osi pionowej, to… celuj na ślepo
Konsekwencja tego sprytnego oszustwa była cudownie absurdalna. Skoro w DOOM-ie nie istniała pełnoprawna oś pionowa do celowania, gra po prostu… celowała za ciebie w pionie. Widzisz Imp-a stojącego piętro wyżej na schodach, mierzysz mniej więcej w jego stronę i strzelasz — pocisk grzecznie znajdzie cel, mimo że twoja lufa teoretycznie patrzy prosto przed siebie. To prymitywne auto-celowanie w pionie sprawiało, że walka była błyskawiczna i instynktowna, bez mozolnego mierzenia. Z dzisiejszej perspektywy to dziwactwo, ale wtedy genialnie maskowało ograniczenia silnika. Dla weteranów współczesnych shooterów, gdzie liczy się każdy milimetr celownika, brzmi to wręcz heretycko. A jednak właśnie ta „leniwa” mechanika nadała DOOM-owi jego charakterystyczne, hipnotyczne tempo — biegniesz, kręcisz się i siejesz spustoszenie, zamiast przyklejać oko do muszki.
Bill Gates osobiście wystąpił w reklamie DOOM-a
Tak, ten Bill Gates. W 1995 roku, promując Windows 95 i jego możliwości growe, Microsoft nakręcił legendarną reklamę, w której najbogatszy człowiek świata został wklejony (techniką green screena) wprost do poziomu DOOM-a. Gates, w długim czarnym płaszczu, z dubeltówką w dłoni, stoi pośród demonów i na poważnie zachwala granie na nowym systemie. W tle przebiega nieśmiertelny Imp, którego Gates ignoruje z miną biznesmena podpisującego kontrakt. To było częścią strategii przekonania graczy, że Windows to platforma do gier (wcześniej królował DOS). Pomyśl tylko o skali absurdu: szef korporacji wartej miliardy promuje grę o rozwalaniu wysłanników piekieł, robiąc z siebie demonicznego komandosa. Dziś ten klip krąży po sieci jako jeden z najdziwniejszych marketingowych momentów w historii technologii — i dowód, jak ogromną kulturową siłą był wówczas DOOM.
Premiera położyła uniwersytecką sieć na łopatki
10 grudnia 1993 roku DOOM trafił do sieci — i niemal natychmiast ją zatkał. Pierwsza, darmowa wersja shareware została wgrana na serwer FTP Uniwersytetu Wisconsin-Parkside, bo id Software nie dysponowało własną infrastrukturą zdolną udźwignąć takie zainteresowanie. Spragnieni gracze z całego świata rzucili się na pliki tak gwałtownie, że administratorzy uczelni patrzyli z przerażeniem, jak ich sieć pada pod naporem tysięcy połączeń. Model shareware był zresztą genialnym posunięciem: pierwszy epizod, „Knee-Deep in the Dead”, rozdawano za darmo, a za resztę trzeba było zapłacić. Gra rozprzestrzeniała się przez BBS-y, dyskietki przekazywane z rąk do rąk i te właśnie przeciążone serwery FTP niczym wirus. Bez wielkiego wydawcy, bez reklam w telewizji, DOOM stał się globalnym fenomenem dzięki czystej sile pantoflowej poczty i jednej decyzji: dajmy ludziom spróbować za darmo.
WAD-y, czyli jak id Software wynalazło modding
Twórcy DOOM-a zrobili coś, co na tamte czasy było wręcz rewolucyjne: świadomie oddzielili silnik gry od jej zawartości. Wszystkie poziomy, tekstury, dźwięki i grafiki upchnięto w osobnych plikach o rozszerzeniu .WAD — co według growej legendy oznacza „Where’s All the Data” („Gdzie są wszystkie dane”). Dzięki temu społeczność mogła tworzyć własne mapy i podmieniać zawartość, nie tykając kodu. I tak narodził się modding w skali, jakiej świat gier wcześniej nie widział. Powstawały tysiące autorskich poziomów, totalne konwersje przerabiające DOOM-a na świat „Obcego” czy „Gwiezdnych wojen”, własne potwory i bronie. To właśnie wtedy zrodziła się kultura, która do dziś napędza moddera w każdym z nas. id Software nie tylko tolerowało tę twórczość — celowo otworzyło drzwi, rozumiejąc, że oddana społeczność utrzyma grę przy życiu dłużej niż jakikolwiek oficjalny dodatek.
Przypominam, że na naszym blogu pobierzecie nasz autorski Boomer Shooter Launcher – czyli nasz autorski projekt, za pomocą którego możecie odpalić najbardziej kultowe mody do DOOM bez posiadania absolutnie żadnej wiedzy technicznej.
Carmack udostępnił kod źródłowy — i dlatego DOOM jest nieśmiertelny
W 1997 roku John Carmack zrobił coś, o czym dzisiejsze korporacje boją się nawet pomyśleć: udostępnił publicznie kod źródłowy DOOM-a. To był prezent dla społeczności i jednocześnie najlepsza możliwa polisa na nieśmiertelność. Programiści-amatorzy rzucili się na kod i zaczęli budować tzw. source porty — odświeżone wersje silnika działające na nowoczesnych systemach. Tak narodziły się ZDoom, GZDoom, Chocolate Doom i dziesiątki innych projektów, które dorzuciły obsługę myszki, wyższe rozdzielczości, prawdziwe spoglądanie w górę i w dół czy zaawansowane skrypty. To dzięki tej decyzji możesz dziś odpalić DOOM-a w 4K, z modami fotorealistycznymi albo na sprzęcie, o którym Carmackowi się nie śniło. Mało który tytuł z 1993 roku jest tak żywy i grywalny jak DOOM — a to bezpośrednia zasługa filozofii otwartości, którą id Software wyznawało, gdy reszta branży kurczowo trzymała swoje sekrety pod kluczem.
„It runs DOOM” — gra, która odpala się dosłownie wszędzie
Istnieje internetowe prawo natury: jeśli urządzenie ma jakikolwiek procesor i ekran, ktoś prędzej czy później uruchomi na nim DOOM-a. I nie chodzi o smartfony czy konsole — to byłoby zbyt nudne. Mowa o bankomatach, kalkulatorach graficznych, drukarkach, lodówkach z ekranem dotykowym, ciągniku John Deere, aparacie cyfrowym, a nawet o ciążowym teście (po wlutowaniu maleńkiego wyświetlacza i mikrokontrolera — bo oryginalna elektronika oczywiście nie dałaby rady). Pojawiały się też wersje odpalane w windowsowym Notatniku czy w edytorach tekstu. „Can it run DOOM?” stało się żartobliwym benchmarkiem dla każdego nowego gadżetu i swoistym sportem dla hakerów-pasjonatów. Żadna inna gra w historii nie doczekała się takiego kultu wszechobecności. DOOM przestał być po prostu grą — stał się kulturowym testem na to, czy dany kawałek krzemu zasługuje na miano „prawdziwego” komputera.
Sekretne kody i ich pokręcone pochodzenie
DOOM zasłynął kodami, które weszły do popkultury growej na stałe. IDDQD włączało nieśmiertelność, IDKFA dawało komplet kluczy i pełen arsenał, a IDSPISPOPD pozwalało przechodzić przez ściany. I tu zaczyna się zabawa, bo te ciągi liter to nie był przypadkowy bełkot. „ID” to oczywiście ukłon w stronę id Software. Skrót IDKFA czytano jako Keys, Full Ammo. Ale prawdziwa perełka to IDSPISPOPD — pozornie kompletny chaos, który w rzeczywistości był wewnętrznym żartem nawiązującym do frazy „Smashing Pumpkins Into Small Piles of Putrid Debris” („Roztrzaskiwanie dyń w małe stosy cuchnących szczątków”), będącej aluzją do innej żartobliwej gry z tamtych czasów. IDDQD z kolei łączono z hasłem „Delta Q Delta”, niczym nazwa fikcyjnego bractwa studenckiego. Programiści id mieli specyficzne poczucie humoru, a te kody są jego najtrwalszym pomnikiem — wpisanym z pamięci przez miliony graczy na całym świecie.
Wojsko, zakaz w Niemczech i cień Columbine
DOOM nie uniknął burzy kontrowersji — i to z kilku frontów naraz. Z jednej strony grę dostrzegło… amerykańskie wojsko. W 1996 roku Korpus Piechoty Morskiej USA stworzył własną modyfikację, „Marine Doom”, wykorzystywaną jako narzędzie do treningu koordynacji i pracy zespołowej żołnierzy. Z drugiej strony DOOM był obiektem moralnej paniki: w Niemczech trafił na słynny indeks treści szkodliwych dla młodzieży już w 1994 roku i pozostawał oficjalnie ograniczony aż do sierpnia 2011 roku, gdy w końcu zdjęto z niego ten status. Najmroczniejszy rozdział to jednak skojarzenie z masakrą w Columbine w 1999 roku — jeden ze sprawców był zapalonym graczem i twórcą własnych map DOOM-a, co media skwapliwie podchwyciły, rozkręcając histeryczną debatę o wpływie brutalnych gier na młodzież. DOOM stał się więc jednocześnie narzędziem armii, wrogiem cenzorów i kozłem ofiarnym mediów — symbolem epoki, w której gry zaczęto traktować śmiertelnie poważnie.
Podsumowanko
Trudno wskazać drugą grę, która zostawiła na branży tak głęboką bliznę — i to w jak najlepszym sensie. DOOM ustanowił wzorzec FPS-a, wynalazł deathmatch, spopularyzował modding, udowodnił siłę modelu shareware i pokazał, że otwartość kodu potrafi dać grze życie wieczne. Z technicznego cudu zmienił się w fenomen kulturowy, który dziś odpala się na sprzętach kompletnie do tego niestworzonych, straszy cenzorów i bawi hakerów. To gra, w której garstka zapaleńców z pizzą i colą przepisała zasady całej rozrywki elektronicznej. I choć od premiery minęły ponad trzy dekady, jedno jest pewne: dopóki gdzieś na świecie istnieje urządzenie z procesorem, ktoś będzie próbował uruchomić na nim DOOM-a. A demony nigdy nie odpoczywają.
